جنجال مک دونالد و حلقه‌ ی پلی استایرن در بسته بندی فست فود

مک دونالد فست فود را اختراع می‌کند!

وقتی برادران مک دونالد اولین رستوران خود را در کالیفرنیا افتتاح کردند حتی به خواب هم نمی‌دیدند که یک روز لوگوی بامزه‌ی آن‌ها در بیش از 100 کشور جهان، طرفداران همبرگر را ذوق‌زده کند. مک دونالد یکی از غول‌های صنعت غذاست که روزانه ده‌ها میلیون مشتری دارد. این حجم از استقبال به خاطر خط تولید معروف این برند است که اجازه می‌دهد ظرف مدت 30 تا 90 ثانیه غذای با کیفیت خود را تحویل گرفته و گوشه‌ای بنشینید و از آن لذت ببرید. به عبارتی مک دونالد بود که به کلمه‌ی فست فود (غذای سریع) معنا بخشید. جالب است بدانید که دانشگاهی برای متقاضیان کار در مک دونالد وجود دارد که پذیرش در آن حتی از پذیرش در دانشگاه معروف هاروارد هم سخت‌تر است!

شعبه‌ها چون افزون شود…

بیش از 37 هزار شعبه در سراسر جهان و روزانه 70 میلیون مشتری؛ آیا می‌توانید حجم زباله‌ای که هر روز فقط توسط مک دونالدی‌ها تولید می‌شود را تصور کنید؟ زباله‌ها بیشتر شامل بسته بندی یک‌بارمصرف مثل جعبه، لیوان و ظروف پلاستیکی است که برای سرو غذای مشتریان استفاده می‌شود. در گزارشی که سال 2020 منتشر شد هر رستوران مک دونالد به طور متوسط روزانه نزدیک به 110 کیلوگرم زباله تولید می‌کند. احتمالا حالا متوجه شدید که میزان زباله مک دونالد سر به فلک می‌کشد. بی‌جهت نیست که سازمان‌های مختلف محیط زیستی سال‌هاست پاپیچ مک دونالد شده‌‌اند تا تغییرات اساسی در سیاست بسته بندی‌اش بدهد.

بسته بندی یک‌بار مصرف

اختراع فنجان‌های کاغذی یکی از تحولات مهم در صنعت بسته بندی بود که نقش قابل توجهی در شکل‌گیری عادات مصرف امروزی داشت. بیشتر مواد به کار رفته در این فنجان‌ها از کاغذ فشرده بود که یک لایه نازک مومی داخل آن کشیده می‌شد. برای اولین بار در سال 1930 بود که مردم از فنجان‌های کاغذی برای نوشیدنی داغ استفاده کردند و چند سال بعد درپوشی هم برای این فنجان‌ها ابداع شد که مدت زمان بیشتر گرمای نوشیدنی را حفظ می‌کرد.

نمی‌توان در مورد بسته بندی یک‌بار مصرف صحبت کرد و حرفی از مک دونالد به میان نیاورد چرا که این برند نقش اساسی در رواج فنجان‌های کاغذی داشت. این نوآوری در صنعت بسته بندی به مک دونالد اجازه داد تا مفهوم بسته بندی فست فود که شامل سرعت، راحتی و بیرون‌بر بودن می‌شد را به واقعیت تبدیل کند. مزایای ظروف یک‌بار مصرف بیشتر از آن بود که بتوان از آن چشم پوشید. دیگر نیازی به شستشوی ظروف نبود، لیوان شیشه‌ای، کارد و چنگال و بشقاب‌ها جمع شدند و دیگر هیچ ظرفی نشکست و هیچ چیزی دزدیده نشد. مک دونالد در این مسیر همراه پلی استایرن شد.

مقاله مرتبط : در مورد ماجرای لمب وستون و جعبه سیب‌ زمینی سرخ‌ کرده بخوانید .

مختصری درباره پلی استایرن

برای درک بهتر ادامه مقاله، کمی در مورد پلی استایرن توضیح می‌دهیم. پلی استایرن از ماده‌ای به نام استایرن ساخته می‌شود که اولین بار توسط یک شیمیدان آلمانی به نام «ادوارد سیمون» کشف شد. او متوجه شد که استایرن در برابر گرما تغییر کرده و سپس به ماده‌ای سخت تبدیل می‌شود. شرکت‌های شیمیایی مثل داو کمیکال «Dow Chemical» موفق شدند استایرن را به پلی استایرن تبدیل کنند. آزمایشات داو کمیکال ادامه پیدا کرد و در نهایت شرکت موفق شد فوم پلی استایرن را ابداع کند. این ماده سبک، مقاوم و عایق حرارت بود طوری که برای نگه‌داری مواد سرد و گرم عملکردی عالی داشت.

داستان ورود پلی استایرن به فست فود

در دهه 1950 و 60 که صنعت فست ‌فود رشد سریعی را تجربه می‌کرد، نیاز به بسته بندی‌های سبک، ارزان و عایق حرارت به شدت احساس می‌شد. در همین سال‌ها بود که «وارن آر. پرایس» و «الکساندر اس. هوستون» فنجان‌های پلی استایرن را اختراع کردند. این فنجان‌ها حتی با ریختن آب جوش بدون هیچ مشکلی قابل استفاده بودند.

سپس «جان هانتسمن» و «کِلَم‌شِل» معروفش پا به این عرصه می‌گذارند. جان به طور کلی انسان خلاقی بود، او می‌گفت: «هر مرد و زنی این توانایی ذاتی را داد که خودش را از موقعیت فعلی‌اش بیرون بکشد و مسیر پیشرفت را طی کند. من همیشه عاشق این بودم که ساعت‌های بسیاری را صرف پیدا کردن ایده‌های خلاقانه کنم، مثل جعبه‌های بیگ مک. من مدام در راهروی فروشگاه‌ها راه می‌رفتم به اطراف نگاه می‌کردم و به اختراعات جدید فکر می‌کردم.»

کِلم‌شِل یک ظرف ساخته شده از پلی استایرن بود که با الهام از صدف‌ دو کفه‌ای نامگذاری شد. طراحی این ظرف به گونه‌ای بود که برای نگه‌داری و جعبه همبرگر و محصولات مشابه بسیار ایده‌آل به نظر می‌رسید، زیرا علاوه بر گرم نگه داشتن غذا از ریزش مایعات نیز جلوگیری می‌کرد.  هانتسمن اول به سراغ مک دونالد رفت. او انتظار داشت طراحی منحصربه‌فرد کلم‌شل و کارایی آن مک دونالد را مجذوب خود کند اما اینچنین نشد. مک دونالد علاقه‌ی چندانی به این ظرف ساده نشان نداد و حتی حاضر نشد آن را آزمایش کند. هانتسمن دلسرد نشد و چون به اختراعش ایمان داشت به سراغ گزینه بی رفت: برگر کینگ؛ رقیب مک دونالد. برگر کینگ با استفاده‌ی آزمایشی کلم‌شل موافقت کرد و خیلی زود فهمید فروش فست فود در شعبه‌هایی که از کلم‌شل استفاده می‌کنند با رشد قابل ملاحظه‌ای روبرو شده. مک دونالد که متوجه شد چه اشتباه بزرگی مرتکب شده از در دوستی وارد شد و پیشنهاد خرید کلم‌شل را به هانتسمن داد. در نتیجه هانتسمن میلیونر شد و مک‌دونالد شروع کرد به تولید انبوه ظروف پلی استایرن در شکل‌ها و اندازه‌های مختلف.

مردم و محیط‌زیست دست به دست هم می‌دهند

با گذشت زمان، سازمان‌های محیط‌زیستی نسبت به استفاده از پلی استایرن ابراز نگرانی کردند. این ماده تجزیه‌پذیر نبود و به دلیل خاصیت شکنندگی و سبک بودن براحتی در طبیعت پخش می‌شد، مدت‌ها در محیط باقی مانده و به حیوانات آسیب می‌رساند. با اطلاع رسانی محیط زیست، مردم هم به مخالفان پلی استایرن پیوستند و آن را تهدید بزرگی برای محیط زندگی‌شان قلمداد کردند. از آن پس بود که فشار زیادی از طرف سازمان‌های مربوطه و گروه‌های مردم نهاد به مک دونالد وارد آمد تا کمتر از این ماده‌ی خطرناک استفاده کند. در دهه 1990 با افزایش آگاهی عمومی در مورد مشکلات زیست محیطی، مشتریان برندهایی که هنوز از پلی استایرن استفاده می‌کردند، درخواست تغییر این وضعیت را داشتند. به خصوص در مورد بسته بندی همبرگر فشار بیشتری اعمال می‌شد چرا که برگر، ساندویچ و سیب‌زمینی سرخ کرده بیشترین فروش روزانه را در سراسر امریکا داشت و تمام این سفارش‌ها در بسته بندی‌های پلی استایرن قرار می‌گرفت.

تصمیم مک دونالد برای حفظ تعادل

مک دونالد نمی‌خواست شهرتش را به خطر بیاندازد و از طرفی هم نمی‌توانست یک شبه پلی استایرن را کنار بگذارد، بنابراین تصمیم گرفت بین اهداف تجاری و مسئولیت اجتماعی‌ تعادل برقرار کند. اولین کار واکنش به انتقادات بود برای اطمینان خاطر دادن به مردم و نهادها که صدایشان واضح و شفاف شنیده شده است. مک دونالد قول داد به صورت تدریجی بسته بندی‌هایی مثل پلی استایرن را کنار بگذارد و از جایگزین‌های کاغذی و تجزیه‌پذیر استفاده کند. این اعلامیه، زمان کافی برای مک دونالد فراهم کرد تا بسته بندی‌های مورد نیاز خود را تأمین و همزمان رضایت مردمِ آگاه و سازمان‌های محیط زیستی را نیز جلب کند.

نمایش تعهد و پایبندی به حفظ محیط زیست

مک دونالد برای کاهش فشارها و برای اینکه نشان بدهد واقعا می‌خواهد به قول خود عمل کند، با سازمان‌های خصوصی و متخصصان مربوطه برای حذف بسته بندی‌های غیرقابل تجزیه همکاری می‌کرد. همچنین از مردم ‌خواست ایده‌های خلاقانه خود را برای جایگزینی پلی استایرن با آن‌ها در میان بگذارند و در کمپین‌های مربوطه شرکت کنند. پس از انتخاب ایده‌های برتر، اول تولید آزمایشی را انجام داده و سپس در تعدادی رستوران و کافه‌ی منتخب استفاده‌ی آزمایشی صورت می‌گرفت تا میزان کاربردی بودن و تأثیر بسته بندی‌های جدید بر مقیاس فروش مشخص شود. این سیاست‌ها به مک دونالد کمک کرد علاوه بر افزایش شهرت و محبوبیت خود و حفظ بازار جهانی، دل مشتری‌های آگاه و سازمان‌های محیط زیستی را نیز به دست بیاورد.

مقاله مرتبط : در مورد راهکارهای غول های صنعت فست فود برای جعبه سیب زمینی سرخ‌ کرده بخوانید .

سال 2012 و قدرت نمایی As you Sow

As You Sow ، یک سازمان غیر دولتی امریکایی است که در سال 1992 تأسیس شد. هدف این سازمان ایجاد تغییرات مثبت اجتماعی و زیست محیطی بود. سهامداری فعال و افزایش آگاهی عمومی از روش‌های این شرکت برای ترغیب برند‌های مختلف به انجام مسئولیت خود نسبت به محیط زیست است. در سال 2012 شرکت As You Sow موفق شد مک دونالد را وادار کند استفاده از پلی استایرن فومی برای فنجان‌های نوشیدنی گرم به طور کامل کنار بگذارد و این یکی از موفقیت‌های بزرگ As You Sow به شمار می‌رود. (نام این شرکت از ضرب المثل «هرچه بکاری همان را درو می‌کنی» گرفته شده است.)

پایان رابطه 40 ساله‌ی پلی استایرن و مک دونالد

چهل سال پلی استایرن فومی برای بسته بندی جعبه همبرگر مک دونالد و نوشیدنی‌های داغ آن‌ها استفاده می‌شد که سال 2012 به طور کامل کنار گذاشته شد. پس از آن مک دونالد با جدیت به سوی استفاده از مواد تجدیدپذیر حرکت کرد. هدف‌گذاری‌های بلند مدت هم کمک کرد از فشار سازمان‌های محیط زیست کاسته شود. یکی از این اهداف، تأمین 100 درصدی بسته بندی‌ها از منابع تجدیدپذیر یا دارای گواهی بازیافتی تا سال 2025 بود. همچنین متعهد شد تا 100 درصد بسته بندی‌ها در رستوران‌های مک دونالد به طور کامل بازیافت شوند.

تا سال 2017 ، تائید شد که پنجاه درصد از بسته بندی مشتریان مک دونالد از منابع تجدید پذیر یا بازیافتی است. همزمان مک دونالد با همکاری استارباکس میلیون‌ها دلار صرف پیدا کردن جایگزین مناسبی برای فنجان‌های پلی استایرن فومی کرد.

بستن حلقه‌ی پلی استایرن

استفاده‌ی فراگیر از پلی استایرن با کمک شعبه‌های بی‌شمار مک دونالد ممکن شد و حالا آن‌ها متوجه تأثیر مخرب خود بر محیط زیست شده‌اند. مک دونالد تلاش می‌کند این حلقه را ببندد و به طور کامل خود را آزاد کند اما تنها تعهد کافی نیست. مشتریان مک‌دونالد سال‌ها به استفاده از این ماده عادت کرده‌اند که نقش مهمی در حذف پلی استایرن ایفا می‌کند. تا زمانی که تقاضا باشد تولید هم خواهد بود.