انواع مرکب‌ چاپ در صنعت بسته بندی

از زمان‌های قدیم مرکب و جوهر نقش کلیدی در ثبت و انتقال دانش و هنر داشته و حالا تقریبا تمام محصولاتی که مصرف می‌کنیم در بسته‌ بندی‌های تزئین شده با مرکب‌ های چاپی به دست ما می‌رسد. از بسته‌های خوش رنگ و لعاب پیتزا و سوخاری و ساندویچ گرفته تا جعبه‌های شیرینی مزین به نقوش طلایی و نقره‌ای که خانه‌ی دوست و آشنا می‌بریم. در این مقاله قصد داریم کمی بیشتر با جوهر و مرکب‌ هایی که به زندگی روزمره‌مان رنگ و لعاب می‌بخشند آشنا شویم. با طرح اول همراه باشید!

ابتدایی‌ترین نمونه‌های مرکب از ترکیبات طبیعی مثل دوده، روغن‌های حیوانی و آب توسط صنعتگران تولید می‌شد که فقط قادر به ساخت رنگ‌های سیاه و آبی بودند. سپس برای سنجش میزان ماندگاری و کیفیت رنگ، متن نوشته شده را در معرض تابش نور مستقیم خورشید قرار می‌دادند تا با آزمون و خطا به کیفیت لازم دست پیدا کنند. با پیشرفت فناوری و دانش بشری، تحولات گسترده‌ای در تولید مرکب‌ها به وجود آمد و امروزه مرکب‌ های چاپی با رنگ‌ها و ویژگی‌های بسیار متنوع برای سازگاری با دستگاه‌ها و نیازهای صنایع مختلف تولید می‌شوند.

بافت و کاربرد مرکب چاپ

مرکب‌هاب چاپی را می‌توان بر اساس بافت و کاربرد به دو دسته‌ی مرکب آبی و مرکی روغنی تقسیم کرد. نوع دستگاه و فرایند چاپ هم نقش اساسی در انتخاب نوع مرکب دارد.

پس از اختراع ماشین چاپ توسط گوتنبرگ، مشخص شد که نمی‌توان از مرکب‌ های آبی برای چاپ استفاده کرد چرا که بسیار رقیق بوده و جوهر کاملا پخش می‌شد. این موضوع چالشی جدی بر سر راه توسعه فناوری چاپ بود. خوشبختانه گوتنبرگ موفق شد پس از آزمایش‌های متعدد، با ترکیب موادی مثل دوده، تخم کتان، رزین و صابون، مرکبی روغنی با چسبندگی و ماندگاری بالا بسازد. این مرکب، تحول بزرگی در صنعت چاپ ایجاد کرد و علاوه بر فراهم آوردن امکان تولید نوشته‌ها و تصاویر باکیفیت، پایه‌گذار تولید مرکب‌ های متنوع برای چاپ‌های مختلف هم شد. از آن زمان تا کنون مرکب‌ های بسیاری با کاربردهای متفاوت تولید شده که بعضی از آنها به دلیل گران بودن هزینه‌ی تولید، چندان پرطرفدار نیستند.

برای آشنایی با مراحل کامل طراحی و تولید بسته‌ بندی ، از ایده‌پردازی اولیه تا چاپ نهایی، مقاله‌ی طراحی و تولید بسته‌ بندی را مطالعه کنید.

انواع مرکب‌ های چاپ

در این بخش نگاهی کوتاه می‌اندازیم به رایج‌ترین مرکب‌ های کاربردی در صنعت چاپ با ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی منحصربه‌فردشان.

1. مرکب بدون حلال

مرکب‌ های بدون حلال یا کاتالیتیک از محصولات جدید صنعت چاپ هستند که به دلیل ممانعت از تبخیر زودهنگام مواد مضر، در کاهش آلودگی هوا نقشی هرچند کوچک ایفا می‌کنند. این مرکب‌ها دارای موادی مثل ملامین و فرمالیدهید هستند که پس از اضافه شدن اسید به هم متصل شده و گازهای مضر آزاد می‌کنند. به منظور کاهش آلودگی هوا، جوهرنمک پیوند شیمیایی بین این دو ماده را تحت کنترل دارد. روش کار به این صورت است که در فرایند چاپ وقتی کاغذ وارد دستگاه خشک‌کن می‌شود، جوهر نمک تجزیه شده، سپس مواد شیمیایی با هم ترکیب و چاپ تکمیل می‌شود. این ویژگی خاص، باعث شده مرکب‌ های بدون حلال گزینه‌ای ایده‌آل برای چاپ‌های بهداشتی، غذایی، دارویی و البته دوستدار محیط زیست باشد.

2. مرکب افست

مرکب‌ های افست صرفا مخصوص دستگاه‌های چاپ افست تهیه شده و دارای دو نوع عملکرد هستند:

چاپ از طریق تماس مستقیم با پلیت: در این روش از مرکبی با قدرت رنگدهی بالا استفاده می‌شود تا انتقال طرح و مطلب از پلیت به بستر چاپ به خوبی انجام شود.

الکتروگرافی: این روش بیشتر در چاپ دیجیتال کاربرد دارد و از الکتریسیته ساکن برای تولید و انتقال تصویر استفاده می‌شود. مثل چاپگرهای لیزری.

مرکب‌ افست بدون آب تهیه می‌شود و مثل خمیر غلظت بالایی دارد. این ویژگی باعث می‌شود مرکب به پلیت چاپ بچسبد، اما در عین حال به ورق‌های چاپ شده‌ی بعدی منتقل نمی‌شود. این نوع مرکب برای تولید جعبه‌های پیتزا بسیار رایج است.

3. مرکب مغناطیسی

با یکی از جذاب‌ترین مرکب‌ های دنیا آشنا شوید: مرکب مغناطیسی! از مرکب‌ های مغناطیسی متغیر رنگی در چاپ چک، اسکناس و اسناد بانکی استفاده می‌شود. مرکبی که در سیستم بانکی کشورها استفاده می‌شود فوق امنیتی و پیشرفته است که با تغییر زاویه تغییر رنگ می‌دهد. ویژگی اصلی این مرکب‌ها، رنگدانه‌های مغناطیسی آن‌هاست که توسط ابزارهای اسکن الکترونیکی قابل خواندن هستند و امکان پیگیری و پردازش اطلاعات مالی را فراهم می‌کند.

4. مرکب چاپ اسکرین

این نوع مرکب برای چاپ سیلک یا چاپ با استفاده از پارچه‌های مشبک و توری استفاده می‌شود. مرکب چاپ اسکرین خمیری است و غلظت بالایی دارد که باعث افزایش کیفیت چاپ شده و وضوح رنگ‌ها را به حداکثر می‌رساند. برای ایجاد تنوع رنگی، در ترکیب این مرکب‌ها از روغن‌های خشک‌شونده استفاده می‌شود. این روغن مخصوص، زمان خشک‌شدن را سرعت بخشیده و دوام رنگ را افزایش می‌دهد.

5. مرکب فلکسوگرافی

مواد به کار رفته در این مرکب بسیار نرم هستند بنابراین برای چاپ با لوح‌های حکاکی شده مناسب هستند. مرکب فلکسوگرافی به لوح آسیب نمی‌رساند، به سرعت خشک می‌شود و نیازی به حرارت‌دهی ندارد. این مرکب برای چاپ‌های سریع و انبوه گزینه‌ای مطلوب به شمار می‌آید.

6. مرکب لترست

مرکب لترست برای چاپ‌های حساس مناسب است چون نیاز به رطوبت‌زنی ندارد. این مرکب از رنگدانه‌هایی تشکیل شده‌ که هیچ محدودیتی در نوع و ترکیب آن‌ها وجود ندارد. ویژگی اصلی مرکب لترست، پایداری بالا و مقاومت در برابر پخش‌شدن رنگ است.

7. مرکب یو-وی (UV)

مرکب‌ های یو-وی (UV) با تابش نور فرابنفش به‌سرعت خشک و ثابت می‌شوند. این مرکب‌ها علاوه بر ماندگاری و مقاومت بالا، رنگ‌های زنده‌ای ایجاد می‌کنند و می‌توان از آن‌ها روی مواد مختلف مثل کاغذ، پلاستیک و فلز استفاده کرد. همچنین، به‌دلیل کاهش استفاده از حلال‌های مضر، سازگار با محیط زیست هستند.

8. مرکب لترپرس

این مرکب از رنگدانه‌های خشک در مایع روغنی ساخته شده‌اند. مرکب لترپرس حالت خمیری داشته و به دلیل چسبندگی معتدل، برای چاپ بسته‌ بندی مواد غذایی بسیار مناسب هستند. از رزین برای براق شدن مرکب، افزایش ماندگاری و ایجاد مقاومت دربرابر سایش استفاده می‌شود. این مرکب بی‌بو است، که آن را برای کاربردهایی مانند تولید بسته‌ بندی‌های بهداشتی مثل جعبه کیک و شیرینی، فست فود، ساندویچ و سوخاری ایده‌آل می‌کند.

چاپ و بسته‌ بندی می‌تواند تأثیر عمیقی در برندسازی و بازاریابی داشته باشد. جزئیات بیشتر را در مقاله‌ی  نقش استراتژیک چاپ و بسته‌ بندی در برندسازی  بخوانید.

مواد تشکیل‌دهنده مرکب چاپ

چندین ماده اصلی و فرعی در تشکیل مرکب چاپی نقش دارند که هر یک با توجه به ویژگی‌های مخصوص و با هدف بهبود عملکرد مرکب و افزایش کیفیت نهایی چاپ با دقت انتخاب می‌شوند. این مواد شامل چهار بخش اصلی هستند:

رنگدانه یا پیگمنت

پیگمنت‌ها به مرکب رنگ و رو می‌بخشند و مهم‌ترین نقش در ایجاد رنگ و پایداری آن بر عهده دارند. پیگمنت‌ها غیر قابل حل بوده و به ‌صورت ذرات جامد در رزین پراکنده می‌شوند و در برابر نور، رطوبت، حرارت و مواد شیمیایی مقاوم هستند. پیگمنت‌ها در دو نوع طبیعی و مصنوعی وجود دارند. پیگمنت طبیعی درخشندگی بیشتری دارد، در حالی که نوع مصنوعی آن مقاومت بالاتری در برابر شرایط محیطی از خود نشان می‌دهد.

رزین

رزین‌ ها در واقع چسب مرکب هستند و نقش حیاتی در ایجاد انسجام بین پیگمنت و سطح چاپی ایفا می‌کنند. علاوه بر براق کردن مرکب خواص مکانیکی آن مانند انعطاف‌پذیری و مقاومت در برابر سایش را نیز بهبود می‌بخشند. رزین‌های مختلفی در ساخت مرکب استفاده می‌شوند مانند رزین اکریلیک (مناسب مرکب‌ های پایه آب)، رزین فنولیک (برای چاپ‌های مقاوم به حرارت و شرایط سخت) و رزین اپوکسی با مقاومت شیمیایی بیشتر.

افزودنی‌ها

این مواد برای بهبود ویژگی‌های خاص مرکب اضافه می‌شوند که ممکن است بر زمان خشک شدن، مقاومت در برابر رطوبت و سایر خواص فیزیکی آن نیز تاثیر بگذارند. هر نوع افزودنی برای هدف خاصی طراحی شده است. به عنوان مثال از ضد کف برای جلوگیری از تشکیل حباب در فرایند چاپ، ضد باکتری برای جلوگیری از فاسد شدن زودهنگام مرکب و از پرکننده‌ها برای تنظیم ویسکوزیته و کاهش هزینه‌های تولید استفاده می‌شود.

حلال

حلال‌ها نقش مهمی در تنظیم ویسکوزیته (گران‌روی) مرکب و سهولت در انتقال آن به سطح چاپی دارند. آن‌ها غلظت مرکب را کاهش داده و امکان استفاده یکنواخت آن در دستگاه چاپ را فراهم می‌کنند. حلال‌ها بر پایه‌ی آب یا روغن هستند.

«اگر به دنبال اطلاعاتی درباره خدمات تخصصی چاپ و بسته‌بندی در حوزه صنایع غذایی هستید، مقاله‌ی شرکت چاپ و بسته‌بندی صنایع غذایی را مشاهده کنید.»

روش‌های خشک کردن مرکب چاپ

حالا می‌رسیم به یکی از مهم‌ترین مراحل فرایند چاپ. نحوه‌ی خشک کردن مرکب چاپ تأثیر زیادی بر کیفیت نهایی کار دارد. روش‌های مختلف خشک کردن، بسته به نوع مرکب و سطح چاپ‌شده، به‌کار گرفته می‌شوند.

1. خشک شدن شیمیایی

واکنش شیمیایی بین اجزای مختلف مرکب، مانند پیگمنت، رزین و مواد افزودنی، باعث خشک شدن آن شده و پوششی مقاوم روی سطح چاپ ایجاد می‌کند. این عملیات معمولاً برای مرکب‌ هایی که ترکیبات شیمیایی فعال دارند، استفاده می‌شود و نیازمند محیطی کنترل شده است.

2. خشک شدن با حرارت متوسط

حلال موجود در مرکب با حرارت دادن تبخیر شده و لایه‌ای خشک و پایدار از مرکب بر سطح چاپ‌شده باقی می‌ماند.

3. اکسیداسیون

مرکب با جذب اکسیژن از هوای محیط، فرایند خشک شدن را تکمیل می‌کند. اکسیداسیون عمدتاً برای مرکب‌ های روغنی استفاده می‌شود.

4. تبخیر

تبخیر یکی از سریع‌ترین روش‌های خشک کردن مرکب است که در آن حلال موجود در مرکب به سرعت تبخیر شده و مرکب خشک می‌شود.

5. جذب شدن

ساده‌ترین روش خشک کردن است که مرکب به‌وسیله سطح چاپ‌شده جذب می‌شود. این روش برای موادی که خاصیت جاذب دارند، مانند کاغذهای خام یا مقوا، استفاده می‌شود.

عواملی مانند نوع مرکب، سطح چاپ و سرعت تولید تعیین کننده‌ی مناسب‌ترین روش خشک کردن هستند که در نهایت باعث افزایش کیفیت محصول نهایی می‌شود.

نکات کلیدی در انتخاب نوع مرکب چاپ

انتخاب مرکب مناسب برای چاپ با در نظر گرفتن جنبه‌های فنی و عمکردی، یکی از عوامل حیاتی در دستیابی به کیفیت مطلوب و ماندگاری محصولات چاپی است. موارد زیر از مهم‌ترین نکات کلیدی در این زمینه هستند:

1. چسبندگی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مرکب چسبندگی مناسب آن است. این ویژگی نه تنها از جدا شدن لایه مرکب از سطح جلوگیری می‌کند، بلکه دوام و کیفیت چاپ را نیز تضمین می‌کند.

2. سرعت خشک شدن

سرعت خشک شدن مرکب باید متناسب با نوع دستگاه چاپ و نوع سطح چاپ‌شده باشد چون علاوه بر کاهش زمان تولید از مشکلاتی مثل لکه‌گذاری و کاهش وضوح رنگ هم جلوگیری می‌‌کنند.

3. ترکیبات مرکب

عواملی مانند نوع پیگمنت، رزین، و حلال به طور مستقیم بر کیفیت چاپ تأثیر می‌گذارند پس باید با نوع چاپ و شرایط محیطی سازگار باشند.

4. سیالیت

میزان سیال بودن مرکب تأثیر مستقیمی بر جریان یافتن مرکب در دستگاه و کیفیت چاپ دارد. مرکب‌ هایی با ویسکوزیته مناسب، یکنواختی در پخش رنگ و دقت در انتقال طرح را تضمین می‌کنند.

انتخاب مرکب مناسب، علاوه بر افزایش کیفیت محصول نهایی، هزینه‌های تولید و زمان را نیز بهینه می‌کند و در بلندمدت بهره‌وری را افزایش می‌دهد. مجموعه چاپ طرح اول با سابقه‌ای درخشان در صنعت چاپ و بهره‌گیری از فناوری و ماشین‌آلات مدرن، آماده‌ی خدمت‌رسانی به رستوران‌ها، کترینگ‌ها، فست‌فودی‌ها و کافی‌شاپ‌ها می‌باشد.