اصلاح بزرگ مقررات بسته بندی در استرالیا شکست خورد!
فهرست مطالب
اگر تا به حال با یک لیوان قهوه جلوی سه سطل زباله مختلف ایستاده‌اید و نمی‌دانستید آن را کجا بیندازید، دقیقاً همان سردرگمی‌ای را تجربه کرده‌اید که در قلب مشکل بسته بندی و جعبه غذا در استرالیا قرار دارد. سال‌ها به نیت خوب کسب و کارها برای حل این مشکل تکیه شد، اما این رویکرد دیگر جواب نمی‌دهد و حالا دولت وارد عمل شده تا هم این سردرگمی و هم دوران «امیدواری بدون ضمانت اجرا» را پایان بدهد. نگاه استرالیا به بسته بندی رستوران، فست فود، کافه و … پسماند و بازیافت در حال یک دگرگونی اساسی است. نظام قدیمیِ اهداف بلندپروازانه اما داوطلبانه کنار گذاشته شده و جای خود را به قوانینی اجباری داده که شیوه طراحی و عرضه بسته بندی در سراسر کشور را متحول می‌کند.
در این مقاله به بررسی دلایل تصویب و اجرای این قانون می‌پردازیم: اینکه چرا نظام داوطلبانه قبلی جواب نداد، قوانین سخت‌گیرانه جدید چه هستند و این تحولات برای کسب و کارها، تأمین کنندگان و در نهایت برای شما به عنوان مصرف کننده و مشتری سفارش جعبه غذا به صورت روزانه، چه معنایی دارد. این فقط یک موضوع زیست محیطی نیست، بلکه راهنمایی برای واقعیت اقتصادی و مقرراتی جدید بسته بندی در استرالیاست.
رویای ۲۰۲۵ با اهداف بلندپروازانه و واقعیت بی‌رحم
در سال ۲۰۱۸ سازمان «پیمان بسته بندی استرالیا» (APCO) «اهداف ملی بسته بندی ۲۰۲۵» را مطرح کرد تا با یک برنامه داوطلبانه، اقتصاد بسته بندی کشور را به سمت الگوی پایدار و چرخشی ببرد. این اهداف بسیار جاه‌طلبانه بود و آینده‌ای روشن را ترسیم می‌کرد:
- صد درصد بسته بندی ها قابل استفاده مجدد، بازیافت یا کمپوست شوند.
- 70 درصد بسته بندی های پلاستیکی بازیافت یا کمپوست شوند.
- به‌طور میانگین 50 درصد محتوای بازیافتی در بسته بندی ها استفاده شود.
- پلاستیک‌های مشکل‌ساز و یک بار مصرف غیرضروری به‌تدریج حذف شوند.
با نزدیک شدن به سال ۲۰۲۵ روشن شد که رویکرد داوطلبانه فاصله زیادی با واقعیت دارد. گزارش‌های خود APCO نشان داد که پیشرفت بسیار کمتر از حد انتظار بوده است. به جای صد درصد طراحی برای بازیافت، عدد واقعی حدود 84 درصد بود و به جای 70 درصد بازیافت یا کمپوست پلاستیک، نرخ واقعی روی 20 درصد مانده بود. هدف 50 درصد محتوای بازیافتی هم به حدود 40 درصد محدود شد و حذف پلاستیک‌های یک بار مصرف در ایالت‌ها و صنایع مختلف به‌شکل ناهماهنگ اجرا شد. این ناکامی گسترده زنگ خطر را به صدا درآورد و نشان داد که نیت خوب به‌تنهایی برای اصلاح یک نظام ملی پیچیده کافی نیست و باید پای مقررات اجباری (همان ضرب المثل تا نباشد چوب تر…) وسط بیاید.
ورود دولت: مسئولیت توسعه‌یافته تولیدکننده (EPR)
با روشن شدن نیاز به یک چارچوب محکم‌تر، وزارت تغییرات اقلیمی، انرژی، محیط زیست و آب (DCCEEW) در اواخر ۲۰۲۴ یک فرایند مشاوره عمومی راه انداخت. نتیجه روشن بود: بخش بزرگی از ذی‌نفعان (حدود 65 درصد پاسخ‌دهندگان) از یک طرح اجباری سراسری به نام «مسئولیت توسعه‌یافته تولیدکننده» یا EPR حمایت کردند.
در عمل، EPR یعنی کسب و کارها از مرحله طراحی و تولید تا جمع‌آوری، بازیافت یا دفع نهایی، هم از نظر مالی و هم از نظر اجرایی مسئول چرخه عمر بسته بندی خود می‌شوند؛ هزینه‌ای که قبلاً عمدتاً بر دوش مالیات‌دهندگان و شوراهای محلی بود، حالا به سمت تولیدکنندگان برمی‌گردد. برای پیشبرد این تغییر، APCO « برنامه راهبردی ۲۰۳۰» را منتشر کرده که سازوکار اصلی آن «کارمزدهای اکومدوله» است؛ یعنی ساختاری از پاداش و جریمه که در آن بسته بندی های قابل بازیافت، قابل استفاده مجدد یا قابل کمپوست واقعی هزینه‌های عضویت و انطباق پایین‌تری دارند و بسته بندی های مشکل‌ساز و غیر قابل بازیافت با کارمزدهای بالا روبه‌رو می‌شوند.
ویژگی‌های کلیدی این برنامه ۲۰۳۰ عبارت‌اند از:
- مدل کارمزدی جدید که هزینه‌ها را مستقیماً بر اساس اثر محیط زیستی نوع بسته بندی جعبه غذا و دیگر انواع آن محاسبه می‌کند.
- مشوق‌های قوی برای طراحی بسته بندی های قابل استفاده مجدد، قابل بازیافت یا سازگار با سامانه‌های کمپوست موجود.
- هدف ملی کاهش یک میلیون تُن بسته بندی ارسالی به محل دفن تا سال ۲۰۳۰.
- سرمایه‌گذاری بیشتر در زیرساخت‌های بازیافت و کمپوست در استرالیا، تا حلقه اقتصاد چرخشی کامل‌تر شود.
- هم‌راستایی مستقیم با طرح EPR ملی که در حال تبدیل شدن به قانون اجباری است.
هدف ملی، معمای محلی؛ با تفاوت قوانین در ایالت‌ها چه می‌کنند؟
دولت فدرال جهت کلی را تعیین می‌کند، اما اجرای عملی بسیاری از قواعد، به‌خصوص ممنوعیت پلاستیک‌های یک بار مصرف، بر عهده ایالت‌ها و قلمروهاست. نتیجه، یک «پچ‌ورک» از مقررات مختلف است که برای کسب و کارهای فعال در چند ایالت، کار را پیچیده می‌کند. این تفاوت‌ها در گزارش‌هایی مثل «کارت امتیاز پلاستیک» جامعه حفاظت دریایی استرالیا نشان داده می‌شود و رهبران و عقب‌ماندگان از طرح را به همه می‌شناساند.
- پیشروها: استرالیای غربی و استرالیای جنوبی، گستره وسیعی از پلاستیک‌های یک بار مصرف مشکل‌ساز مانند جعبه غذا ، لیوان‌ها، درپوش‌ها، بگ های میوه و سبزی و فوم پلی‌استایرن را ممنوع کرده‌اند و با حمایت از گزینه‌های کمپوست پذیر گواهی‌شده، مسیر آینده مقررات ملی را نشان می‌دهند.
- اقتصادهای بزرگ حرکت می‌کنند: نیو ساوت ولز و ویکتوریا اقلامی مثل نی‌های پلاستیکی، کارد و چنگال یک بار مصرف و ظرف‌های فومی را ممنوع کرده‌اند و در حال بررسی ممنوعیت اقلامی مانند لیوان قهوه و بسته بندی حاوی مواد شیمیایی مضر مثل PFAS هستند.
- پیروان محتاط: کوئینزلند، قلمرو شمالی و تاسمانی با احتیاط بیشتری جلو آمده‌اند؛ برخی ممنوعیت‌ها را اجرا کرده‌اند اما بخشی از تصمیم‌ها را به بعد از نهایی شدن چارچوب EPR فدرال موکول کرده‌اند.
این ناهماهنگی فقط دردسر اداری نیست؛ بلکه قطعا روی امکان موفقیت گزینه‌های پایدار مثل بسته بندی کمپوست‌پذیر هم اثر مستقیم دارد. بسته ای که در پرت یک راه‌حل الگو محسوب می‌شود، ممکن است در بریزبین به دلیل نبود زیرساخت‌هایی مثل تاسیسات کمپوست صنعتی یا خدمات سطل FOGO (پسماند غذایی و سبزیجات) به مشکل آلودگی جریان پسماند تبدیل شود.
اهمیت جنس مواد و سه انتخاب اصلی
با سخت‌تر شدن مقررات و کارمزدهای اکومدوله، جنس بسته بندی بیش از هر زمان دیگری در هزینه و اثر محیط زیستی نقش دارد. سه گروه اصلی که کسب و کارها بین آن‌ها انتخاب می‌کنند عبارت‌اند از:
- انتخاب هوشمند: الیاف قالب‌گیری‌شده باگاس
باگاس باقی‌مانده الیافیِ نیشکر بعد از گرفتن آب آن است که به بسته بندی های محکم و کارآمد تبدیل می‌شود. مزیت بزرگ آن «دو مسیر مجاز» برای دفع است: هم می‌تواند وارد جریان بازیافت کاغذ شود و هم در سامانه‌های FOGO کمپوست شود، بدون نیاز به لایه پلاستیکی یا افزودنی‌های شیمیایی. این انعطاف‌پذیری ریسک دفن در خاک را کاهش می‌دهد و به برندها کمک می‌کند جلوتر از سخت‌گیری‌های آینده حرکت کنند.
- انتخاب پیچیده بسته بندی با لایه PLA یا CPLA
پلی‌لاکتیک اسید (PLA) و شکل کریستالی آن (CPLA) بیوپلاستیک‌های گیاه‌پایه هستند که معمولا برای ضدآب کردن لیوان‌ها و ظروف و جعبه غذا کاغذی استفاده می‌شوند. مشکل اصلی این است که اگرچه روی کاغذ یا جعبه غذا کمپوست پذیر هستند، اما برای تجزیه مناسب به دمای بالای تاسیسات کمپوست صنعتی نیاز دارند؛ چیزی که در عمل در دسترس اغلب خانوارها نیست و نمی‌توان تجهیزات لازم را جایگزین سطل‌های کنار خیابان کرد. در نتیجه، بسیاری از این «لیوان‌های کمپوست‌پذیر» در نبود زیرساخت مناسب عملاً راهی مکان‌های دفن زباله می‌شوند و اگر اشتباهی وارد جریان بازیافت شوند، می‌توانند آن را آلوده کنند.
- انتخاب مشکل‌ساز: مقوای پوشش‌دار و مواد ترکیبی
در این گروه، انواع لیوان‌ها و جعبه های بیرون بر کاغذی قرار می‌گیرند که با لایه‌ای نازک از پلاستیک پوشیده شده‌اند. مشکل اصلی این است که جدا کردن این دو ماده دشوار است؛ پلاستیک، خمیر کاغذ را برای بازیافت آلوده می‌کند و در کمپوست هم تجزیه نمی‌شود. در عمل، این نوع بسته بندی برای بازیافت یا کمپوست مناسب نیست، اغلب سر از دفن‌گاه درمی‌آورد و احتمالاً در نظام کارمزد اکومدوله بالاترین هزینه‌ها را به همراه خواهد داشت.
نکات عملی برای کسب و کارها و آمادگی برای تغییر
با نزدیک شدن این تغییرات، رویکرد «صبر کنیم ببینیم چه می‌شود» دیگر قابل دفاع نیست. هر برندی می‌تواند با آماده‌سازی پیش از اجرا از هزینه‌های گزاف آینده جلوگیری کند، از شهرت برند محافظت کند و بیشتر از پیش خودش را در دل مشتریان علاقه‌مند به محیط زیست جا کند. حالا ببینیم هر گروه از فعالان فعال در صنعت ظروف و پلاستیک یکبار مصرف چطور می‌توانند به صرف هزینه کمتری مشارکت کنند.
برای کسب و کارهای خدمات غذایی:
- تغییر به بسته بندی هایی با مسیر دفع یا بازیافت روشن، مثل جعبه غذا و جعبه صدفی باگاسی، سینی‌های الیافی و کارد و چنگال کمپوست‌پذیر بدون لایه پلاستیکی و مواد شیمیایی مضر.
- استفاده از اقلام لایه‌دار با PLA فقط در صورت اطمینان از وجود خدمات کمپوست صنعتی قابل دسترس برای مشتریان.
- آموزش کارکنان و استفاده از برچسب‌گذاری شفاف روی بسته بندی برای راهنمایی نحوه دفع.
برای تأمین‌کنندگان محصولات تازه:
- حذف تدریجی پلاستیک‌های مشکل‌ساز مثل کیسه‌های سدکننده پلاستیکی و سینی‌های فومی و جایگزینی آن‌ها با پالت‌های کمپوست‌پذیر گواهی‌شده و سینی‌های الیافی بدون لایه.
- هماهنگی با خواسته خرده فروشان بزرگ که به‌سمت گزینه‌های خانگی قابل‌کمپوست و الیاف بدون لایه حرکت کنند.
- برنامه‌ریزی برای هم‌راستایی با اصلاحات ملی تا از اختلالات زنجیره تأمین جلوگیری شود.
برای همه تأمین‌کنندگان بسته بندی و برندها:
- مدل‌سازی تأثیر کارمزدهای EPR و اکومدوله (احتمالاً از حدود ۲۰۲۷) بر هزینه محصولات، با این آگاهی که هر چه بسته بندی مشکل‌سازتر باشد، کارمزد بالاتر است.
- آماده بودن برای ارائه مستندات کامل و گواهی‌شده درباره قابلیت بازیافت یا کمپوست بسته بندی جعبه غذا (مانند گواهی بر اساس استانداردهای استرالیایی).
- تبدیل شدن به شریک انطباق برای مشتریان از طریق کمک به فهم و اجرای استانداردهای جدید.
سه قاعده طلایی برای همه
در هر صنعتی که هستید، سه اصل زیر کلیدی است:
زیرساخت محلی مدیریت پسماند خود را واقعاً بشناسید و بر اساس امکانات واقعی FOGO، کمپوست صنعتی، بازیافت پیشرفتهطراحی کنید، نه صرفاً برچسب‌ها.
از «سبزشویی» پرهیز کنید و فقط زمانی از عبارات «قابل بازیافت» یا «قابل کمپوست» در جعبه غذا استفاده کنید که زیرساخت‌های محلی و آزمایشات مستقل آن را تأیید کنند.
همین حالا وارد عمل شوید؛ تیم‌های داخلی را آموزش دهید، پیام‌رسانی برای مشتریان را شفاف کنید و طرح‌های پایلوت بازیافت یا بازگشت بسته بندی را امتحان کنید تا هم نزد رگولاتورها و هم نزد مصرف‌کنندگان اعتبار کسب کنید.
دوران اهداف داوطلبانه در جعبه غذا در استرالیا به پایان رسیده و عصر مقررات اجباری و قابل‌اجرای جدید آغاز شده است؛ تغییری که هم تهدید و هم فرصت است. کسب و کارهایی که امروز به‌سراغ مواد سازگار با قوانین محلی، طراحی پایدار قابل‌اثبات و ارتباط شفاف می‌روند، علاوه بر رعایت قانون، خود را در برابر شوک‌های مقرراتی آینده مقاوم‌تر می‌کنند و از مزیت اعتماد مصرف‌کننده و کاهش هزینه‌های EPR بهره‌مند می‌شوند.
طرح اول
فهرست مطالب
